Autorskie trasy zwiedzania
Przemyśl to miasto o niezwykłym charakterze – pełne historii, kultury i ukrytych perełek, które warto odkrywać na własnych zasadach. Dlatego przygotowałam autorskie trasy zwiedzania, które łączą znane atrakcje z mniej oczywistymi zakątkami, pokazując miasto z różnych perspektyw – historycznej, artystycznej, militarnej czy codziennej.
Każdą trasę można dowolnie modyfikować – dopasuję ją do Twoich zainteresowań, czasu i tempa zwiedzania. To elastyczne propozycje, które mogą stać się inspiracją do odkrywania Przemyśla w sposób osobisty i niepowtarzalny.
Zachęcamy do podróży – nie tylko przez miasto, ale także przez jego opowieści. Przemyśl czeka, by Cię zaskoczyć!
Trasa rozpoczyna się na Placu Rybnym, w sercu dawnej dzielnicy żydowskiej. Mural przedstawia żydowskiego chłopca – poruszające upamiętnienie zamordowanych w czasie Holokaustu. Wprowadzenie do historii społeczności żydowskiej Przemyśla i zaduma nad jej losem.
Tuż obok – osobny mural poświęcony rodzinie Bystrzyckich. Uhonorowanie wybitnych obywateli Przemyśla, którzy przyczynili się do rozwoju nauki, edukacji miasta.
Monumentalna panorama Przemyśla z czasów nowożytnych, ukazująca miasto otoczone murami, z zamkiem, klasztorami i wieżami kościelnymi. Sztuka uliczna jako wehikuł czasu – wizualne zanurzenie się w przeszłość miasta.
Delikatna, melancholijna postać dziewczyny z Dubiecka – mural inspirowany kulturą pogranicza i życiem zwyczajnych mieszkańców regionu. Refleksja nad pięknem i prostotą codzienności na tle lokalnej historii.
Postać starszego Żyda pochylonego nad księgą – nastrojowy, pełen ciszy i skupienia mural przy jednej z bocznych ulic. Motyw mądrości, studiowania i utraconego świata dawnych tradycji.
Zwieńczeniem trasy jest mural - symbol, przedstawiający forteczna kopułę, która ma symbolizować Twierdzę Przemyśl, dzwoń, fajkę i wieżę zegarową – motywy związane z Przemyślem.
Spacer kończy się w sercu miasta – na Rynku, gdzie historia spotyka się z codziennością. W czasie spaceru opowiadam krótka historie miasta dodatkowo można zwiedzić: Dworzec Kolejowy, Muzeum Ziemi Przemyskiej lub Przemyskie podziemia. Dla chętnych – wizyta w Muzeum Dzwonów i Fajek lub w Wieży Archikatedry, gdzie historia materialna i symbolika murali nabiera pełniejszego kontekstu.
Dawna jezuicka świątynia, obecnie główna cerkiew greckokatolicka w Polsce. Opowieść o dziejach Kościoła unickiego, o metropolii przemyskiej i tożsamości Łemków i Bojków.
Widokowa lokalizacja z panoramą miasta. Duchowość karmelitańska, historia klasztoru i jego rola jako ośrodek modlitwy kontemplacyjnej.
Opowieść o działalności misyjnej i charytatywnej franciszkanów.
Działalność salezjanów wśród młodzieży, historia zgromadzenia w Przemyślu.
Zwiedzanie krypt z grobami biskupów przemyskich – element zadumy i refleksji.
Jedno z najstarszych muzeów kościelnych w Polsce, zlokalizowane w dawnym pałacu biskupim. Prezentacja bezcennych zbiorów sztuki sakralnej: ikon, szat liturgicznych, rzeźb i złotnictwa. Opowieść o duchowym dziedzictwie regionu, z uwzględnieniem bogactwa tradycji łacińskiej i wschodniej.
Przykład współczesnej działalności greckokatolickiej. Krótkie wprowadzenie w ikonografię cerkiewną i liturgię wschodnią.
Historia społeczności żydowskiej w Przemyślu.
Macewy z inskrypcjami hebrajskimi. Symbolika grobów żydowskich, refleksja nad dziedzictwem i Holokaustem.
Klasztor franciszkanów, Dróżki Pana Jezusa i Matki Bożej. Miejsce pielgrzymek, cuda i uzdrowienia.
Najstarsza murowana cerkiew w Polsce (XIV w.). Historia pogranicza i funkcji obronnych świątyń. Styl bizantyjsko-romański i niezwykła architektura.
Rozróżnienie między Kościołem greckokatolickim a prawosławnym. Duchowość wschodnia, tradycja modlitwy i ikony.
Możliwość wspólnej modlitwy/medytacji lub podsumowania wieloreligijnej mozaiki Podkarpacia – regionu, gdzie od wieków sąsiadowały trzy obrządki chrześcijaństwa i religia mojżeszowa.
Spacer zaczynamy pod monumentalnym, pięknie iluminowanym dworcem kolejowym, jednym z najpiękniejszych w Polsce. Secesyjna fasada i światło padające na kopuły tworzą wyjątkowy klimat. To tu od ponad wieku zaczynały się podróże – duchowe, wojenne i emigracyjne.
Spacer w górę ulicy Franciszkańskiej, klimatycznej trasy łączącej dworzec z centrum. Kamienice, bruk, stare latarnie – klasyczny klimat małego galicyjskiego miasta nocą. Warto zwrócić uwagę na architektoniczne detale, balkony i wąskie przejścia.
Przy wejściu ul Franciszkańską mijamy pomnik kapitana Henryka Jaskuły, pierwszego Polaka, który samotnie opłynął świat. Oświetlony punkt nocą przypomina o odwadze i wolności ducha – dobrze komponuje się z ideą nocnego, symbolicznego wędrowania.
Po lewej stronie – świątynia franciszkanów, z piękną fasadą. Nocą fasada kościoła odbija światło ulicznych latarni, a dziedziniec klasztorny skrywa się w cieniu – atmosfera ciszy i medytacji.
Dawna świątynia jezuicka, obecnie sobór greckokatolicki, zachwyca swoją kolumnadą i iluminacją. Światło eksponuje barokową architekturę i kopuły – nocą miejsce to nabiera szczególnej dostojności.
Tuż obok – Archikatedra łacińska, również podświetlona, z widoczną od strony rynku barokową wieżą. Katedra nocą imponuje – zarówno swoją bryłą, jak i nastrojem zadumy. (Jeśli dostępna: możliwość wejścia na wieżę widokową – panorama nocnego miasta.)
Ostatni etap to Zamek Kazimierzowski na wzgórzu – oświetlony punkt górujący nad miastem. Ścieżka przez park prowadzi do zamku, z którego rozpościera się widok na rozświetlone miasto, katedry, mosty i San. Zamek wieczorem to idealne miejsce na refleksję, zdjęcia i zakończenie spaceru – w ciszy, ponad światłami miasta.
Kolacja lub kawa w jednej z nastrojowych kawiarni na rynku (np. w ogródku letnim)
● Spacer wśród macew – opowieść o symbolice, języku hebrajskim i zwyczajach pogrzebowych.
● Groby rabinów i zasłużonych obywateli (np. rodziny Liebermanów).
● Wprowadzenie do historii żydowskiej obecności w Przemyślu – od średniowiecza po II wojnę światową.
● Spacer przez rejon dawnej dzielnicy zamieszkiwanej przez Żydów od XIX wieku.
● Opowieść o życiu codziennym, kulturze, edukacji (chedery, szkoły religijne), kuchni i świętach.
● Miejsce, gdzie dawniej tętniły życiem warsztaty, sklepy i mykwy.
● Opowieść o utworzeniu getta w 1942 roku – przesiedlenia, terror, deportacje do Bełżca.
● Tablica pamiątkowa i współczesne inicjatywy pamięci.
● Wzmianka o lokalnych sprawiedliwych wśród narodów świata.
● Synagoga Scheinbacha – okazały budynek, dziś nie udostępniony.
● Synagoga Zasańska – zniszczona podczas wojny, zachowane mury i architektoniczne detale.
● Wzmianka o funkcjonowaniu kahału, roli rabina w społeczności, lokalnych autorytetach religijnych.
● Nowoczesne formy pamięci – mural przedstawiający Żyda (nawiązanie do dawnych stereotypów, ale także dyskusja o pamięci).
● Rozmowa o tym, jak sztuka uliczna upamiętnia lub komentuje przeszłość.
● Mojżesz Schorr – wybitny rabin, historyk i senator RP, urodzony w Przemyślu.
● Helena Deutsch (Deuch) – jedna z pierwszych psychoanalityczek, współpracowniczka Freuda.
● Herman Liberman – minister sprawiedliwości w rządzie Sikorskiego.
Zdewastowany w czasie wojny, dziś upamiętniony – miejsce pierwszych pochówków żydowskich w mieście.
● Refleksja nad losem dziedzictwa kulturowego i odpowiedzialnością za jego ochronę.
Możliwość zapalenia symbolicznej świecy pamięci lub złożenia kamienia przy tablicy ofiar Holokaustu.
Czas zwiedzania: ok. 1,5–2 godziny
Opis: Zwiedzanie rozpoczynamy w jednym z najpiękniejszych ogrodów botanicznych w Polsce.
Atrakcje:
● Kolekcja rzadkich i egzotycznych drzew oraz krzewów
● Ogród sensualny( odbierany za pomocą zmysłów) przystosowany dla niepełnosprawnych
● System stawów i ptactwo wodne
● Wystawy czasowe w zabytkowym dworku
Czas zwiedzania: ok. 1,5 godziny
Opis: Po 20-minutowej przejażdżce docieramy do jednej z pereł renesansu – zamku w Krasiczynie, zbudowanego przez rodzinę Krasickich. Obiekt otacza malowniczy park w stylu angielskim.
Atrakcje:
● Dziedziniec z czterema basztami (Boska, Papieska, Rycerska - Szlachecka, Królewska)
● Bogato zdobione sgraffita fasady
● Kaplica zamkowa
● Spacer po parku krajobrazowym z okazami starodrzewu
Czas zwiedzania: ok. 1 godzina + przerwa kawowa lub obiad (opcjonalnie)
Opis: Trasa kończy się w Dubiecku – rodzinnym majątku Ignacego Krasickiego, wybitnego poety i biskupa. Pałac, dziś funkcjonujący jako hotel i restauracja, oferuje wyjątkowy klimat i widoki na dolinę Sanu.
Atrakcje:
● Barokowy pałac z elementami klasycystycznymi
● Ogród tarasowy i park ze zwierzętami
● Izba pamięci Ignacego Krasickiego
● Możliwość degustacji regionalnej kuchni
Spacer rozpoczyna się na Placu Rybnym, niegdyś miejscu handlu i tętniącego życia miasta. Mural żydowskiego chłopca oraz mural rodziny Bystrzyckich wprowadzają w wielokulturową historię Przemyśla. Opowieść o dawnej społeczności żydowskiej i zasłużonych rodzinach miasta.
Nowoczesne muzeum z interaktywnymi wystawami – historia Przemyśla, rzemiosła, stroje, fotografie.
Spokojny spacer ulicą z eleganckimi kamienicami, kawiarniami, lodziarniami. 🌿 Ciekawostki o architekturze galicyjskiej i codziennym życiu dawnych mieszkańców.
Omówienie historii ratusza, pomnika Szwejka i małej architektury miejskiej. Przerwa na kawę w jednej z okolicznych kawiarni lub na ławkach wokół rynku. Możliwość obejrzenia murali: dziewczyna z Dubiecka, panorama miasta z XVII w.
Przejście brukowaną ulicą z zachowanymi detalami secesyjnych kamienic, dawne sklepy, szkoły, apteki. Wspomnienia o międzywojennym Przemyślu i wielokulturowej codzienności mieszkańców.
Zwiedzanie wnętrza katedry łacińskiej, Dla chętnych – wejście na wieżę widokową 🪑 Możliwość krótkiej modlitwy, chwili refleksji lub odpoczynku na dziedzińcu.
Z zewnątrz i – w miarę dostępności – wewnątrz. Wprowadzenie w tematykę ikon i duchowości wschodniego chrześcijaństwa.
Krótki spacer po dziedzińcu i widok na miasto. Zamek jako miejsce teatru, twierdzy i wydarzeń historycznych.
ok. 1–1,5 godz. Nowoczesne muzeum zlokalizowane na Kopcu Tatarskim. Zwiedzający poznają historię Twierdzy Przemyśl, jej strukturę oraz oblężenia w czasie I wojny światowej.
Atrakcje:
● makiety fortów
● filmy i prezentacje multimedialne
● punkt widokowy
ok. 40 min Jeden z najlepiej zachowanych fortów Twierdzy Przemyśl
● Na terenie fortu zachowała się ceglana brama, koszary, magazyny,szyby wind
ok. 1 godz. Jeden z najlepiej zachowanych fortów. Częściowo odrestaurowany i dostępny do zwiedzania z przewodnikiem.
Cechy:
● wnętrza fortu, kazamaty
● rekonstrukcje historyczne
● wystawy i tablice informacyjne
ok. 30–40 min Jeden z dwu najpotężniejszych fortów Twierdzy Przemyśl, położony w pobliżu Arboretum. Obiekt częściowo zachowany, możliwy spacer po wałach i fosie.
Opcjonalnie: rozszerzenie trasy o inne forty lub krótki spacer po Starym Mieście.
● Krótkie wprowadzenie do historii miasta i jego kulturowej mozaiki.
● Spacer do starej piekarni rzemieślniczej – degustacja świeżo pieczonego chleba pszenno-żytniego na zakwasie, przygotowanego według dawnych receptur.
● Wizyta w lokalnej restauracji ,karczmie serwującym fuczki (placki z kiszonej kapusty) oraz proziaki (sodowe placuszki pieczone na blasze) podane z masłem czosnkowym i domowym smalcem lub hreczanyki z kasza gryczaną
● Opowieść o dereniu i kuchni pogranicza – wpływy ukraińskie, żydowskie i galicyjskie.
● Krótki spacer pod górę z przystankiem na historię dawnej twierdzy i archikatedry.
● Widok z tarasu zamkowego – panorama miasta i opowieści o wielokulturowym dziedzictwie Przemyśla.
● Degustacja rzemieślniczych przemyskich lodów z naturalnych składników (np. smak: śliwka w czekoladzie, sernik z wiśnią, orzech włoski).
● Czas wolny na zdjęcia w okolicy.
● Wizyta w jednej z lokalnych cukierni z tradycjami – degustacja słodyczy (regionalnych ciastek, np. nadziewanych orzechami), serników i wypieków z makiem.
● Kawa po przemysku – aromatyczna, często podawana z przyprawami.
● Opowieści o przemyskich rzemieślnikach, kupcach i tradycjach miejskich.
● Ciekawostki o zabytkowych kamienicach.
● Wizyta w bistro oferującym pizzę galicyjską – na grubszym cieście, z lokalnymi składnikami (np. kasza gryczana, kiełbasa, ) lub w restauracji z fuczkami ,daniami podkarpackimi
● Dla chętnych: lokalne piwo rzemieślnicze z regionalnego browaru lub lemoniada z ziół.
● Pamiątkowy przepis na fuczki i proziaki.
● Rekomendacje miejsc do dalszego zwiedzania lub zakupu lokalnych produktów.
Przygoda zaczyna się przy kultowym niedźwiadku, który od dekad wita podróżnych przy dworcu kolejowym. 🧩 Zadanie: Kiedy powstał dworzec znajdź na budynku datę powstania
Dzieci podążają „niedźwiedzim szlakiem” – figurki ukryte są w różnych punktach miasta. 🔍 Zadanie: Odszukaj przynajmniej 5 niedźwiadków – zapisz, gdzie się znajdują!
To znakomita okazja do zapoznania się z centrum miasta i jego detalami architektonicznymi w formie zabawy.
Na Rynku czeka pomnik Szwejka i jego psa – ulubieńców dzieci i turystów. 📚 Krótka opowieść o Szwejku i jego przygodach w Przemyślu – humorystyczne wprowadzenie w historię miasta.
🧩 Zadanie: Co Szwejk trzyma w ręku? Jak ma na imię pies?
Wejście na wieżę przy Archikatedrze – możliwość podziwiania panoramy Przemyśla. 🧗 Zadanie: Policz schody! Co widać z góry?
Dla odważnych – wejście do podziemi pod Rynkiem. Alternatywnie:
● Muzeum Dzwonów i Fajek – interaktywne poznanie historii miasta, możliwość zobaczenia unikatowych dzwonów i wielkiej fajki!
● Zadanie: Kto używał fajek? Co symbolizuje dzwon w Przemyślu?
✅ Warsztaty ceramiczne – tworzenie własnych niedźwiadków z gliny
✅ Lekcja muzealna – np. w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej: historia miasta, stroje dawnych mieszkańców
✅ Lekcja biblioteczna – zajęcia animacyjne w Przemyskiej Bibliotece Publicznej (legendy o Przemyślu, warsztaty z książką)
● Wręczenie Dyplomu Młodego Tropiciela Niedźwiedzi
● Wspólne zdjęcie grupowe przy Szwejku lub na tle panoramy
● Możliwość zakupu lokalnych pamiątek: magnesy z niedźwiadkami, koszulki, dzwoneczki
1.1. Secesyjne kamienice Zasania
● Opowieść o dzielnicy kolejarzy i urzędników
● Detale architektoniczne i styl secesji w Przemyślu
1.2. Kościół pw. św. Józefa (Salezjanie)
● Duchowość i edukacja – rola salezjanów w XX wieku
1.3. Cerkiew Narodzenia NMP (greckokatolicka)
● Ikonostas, ryt wschodni, współczesna duchowość
1.4. Synagoga Zasańska i Nowa
● Ślady kultury żydowskiej na Zasaniu
● Znaczenie dzielnicy żydowskiej do 1939 roku
● Widok na panoramę starego miasta, most kolejowy, katedry
● Opowieść o znaczeniu Sanu jako granicy i linii obrony
3.1. Rynek Starego Miasta
● Ratusz ( Zarys) kamienice, murale (panorama miasta, dziewczyna z Dubiecka)
● Pomnik Szwejka – historia z humorem
3.2. Ulice Kazimierzowska i Franciszkańska
● Tradycja handlu i mieszczaństwa
● Kultura kawiarniana, elegancja dawnego Przemyśla
4.1. Archikatedra Rzymskokatolicka (z możliwością wejścia na wieżę) 4.2. Sobór Greckokatolicki (dawny kościół jezuicki)
● Objaśnienie różnic liturgicznych, wspólna historia chrześcijaństwa wschodniego i zachodniego
● Galicyjska historia kolei
● Pomnik Niedźwiadka
6.1. Mural starego Żyda i ślady żydowskich budynków
6.2. Cmentarz Żydowski (Stary i Nowy)
● Macewy z inskrypcjami hebrajskimi
● Symbolika, życie codzienne gminy żydowskiej przed wojną
● Pamięć o ofiarach Holocaustu
6.3. Cmentarz Wojskowy (ofiar I i II wojny światowej)
● Kwatery żołnierzy austro-węgierskich, polskich, rosyjskich
● Pomnik poległych w wojnach i represjach
● Wprowadzenie w trudne losy Przemyśla jako miasta frontowego
6.4. Cmentarz Komunalny i tzw. „Nowy Cmentarz”
● Spoczywają tu m.in. zasłużeni przemyscy artyści, nauczyciele, urzędnicy
● Podejście piesze lub wjazd kolejką turystyczną (jeśli czynna sezonowo)
● Panorama całego miasta, linii Sanu, fortów i Karpat
● Historia kopca, legendy tatarskie i wojenne
● Dziedziniec zamku, teatr Fredry, fortyfikacje
● Możliwość wejścia na wieżę widokową (dla chętnych)
● Podsumowanie całodniowej trasy i refleksja nad mozaiką kultur i wyznań Przemyśla
Propozycja restauracji w pobliżu zamku lub powrót pieszo do rynku.
Możliwość modyfikacji trasy
